صائن الدين على بن تركه
117
عقل و عشق يا مناظرات خمس ( فارسى )
ظهور آن نامى گذاشتند . . . نخستين كسانى كه خط عربى را وضع كردند نفيس ، نصر ، تيما و دومه ، فرزندان اسماعيل بودند ( الفهرست ، ص 8 - 9 ) . ص 36 ، س 15 - 16 : وَ إِذْ يَرْفَعُ إِبْراهِيمُ . . . : هنگامى كه ابراهيم و اسماعيل پايههاى خانهء كعبه را برآوردند ( البقرة 2 / 127 ) . ص 36 ، س 17 : اين بيست و چهار مير . . . : اين تعبير صاين الدين چندان درست نيست . از خطوط نامبرده فقط يونانى 24 حرف داشت . سريانى 22 حرف ، پهلوى 25 حرف و عربى 28 حرف را دارا بودند ؛ ظهور اسلام هم در تعداد حروف الفباى عربى تغييرى ايجاد نكرد . ص 36 ، س 21 : اوتيت جوامع الكلم : بخشى است از يك حديث نبوى كه هم در منابع شيعى آمده و هم در منابع سنّى : « فضّلت على الأنبياء بستّ : أعطيت جوامع الكلم و نصرت بالرّعب و أحلّت لي الغنائم و جعلت لي الارض مسجدا و طهورا و أرسلت إلى الخلق كافّة و ختم بي النّبيّون » ( من لا يحضره الفقيه ، ج 1 ، صص 240 - 241 ؛ اصول كافى ، ج 2 ، ص 17 ؛ صحيح مسلم ، ج 2 ، ص 64 ؛ فيض القدير ، ج 4 ، ص 438 ) ترجمه : من به شش چيز بر پيامبران ديگر برترى يافتهام جامعترين سخنها به من داده شده ، به واسطهء ترسى كه خدا بر دل دشمنانم ريخته يارى شدهام ، غنيمتها برايم حلال گشته ، زمين برايم پاك و سجدهگاه واقع شده ، به سوى همگى مردم فرستاده شدهام و سلسلهء پيامبران به من ختم شده است . ص 37 ، س 1 : چهارده خانه به مزاياى عاطفت مخصوص . . . : سهل بن هارون در ضمن تأويل ستايشآميزى كه از خط عربى دارد خصوصيات آن را با اجرام آسمانى متناظر مىداند و مىگويد : . . . عدد حروف عربى ، بيست و هشت و به شمارهء عدد منازل قمر است . . . حروفى كه با الف و لام تعريف ادغام مىگردد چهارده حرف و به شمارهء خانههاى قمر است كه در زير زمين مستترند و چهارده حرف ظاهرى است كه ادغام نمىشود و به شمارهء بقيهء خانههاى آشكار قمر است . . . ( الفهرست ، ص 16 ) . صائن الدين در اين بخش ، احتمالا به تأويل مزبور نظر داشته است . ص 37 ، س 9 - 10 : وَ إِذْ أَخَذَ اللَّهُ . . . : آنگاه خداوند از كسانى كه بديشان كتاب آسمانى داده شده است ، پيمان گرفت كه حتما كتاب را به مردم آشكار و روشن كنند و پنهانش نسازند ؛